'Als relatie bewijsbaar is, zijn claims niet van de lucht'

door Carlo Nagel

UTRECHT – "Als onderzoeker Doll gelijk heeft, let wel, ik zeg áls, dan moeten we ons beleid aanpassen en verder weg bouwen van hoogspanningsmasten", zegt de medisch milieudeskundige van de GG &GD in de provincie Utrecht, Mike Hady. Hij heeft zojuist gelezen dat Richard Doll, die eerder het verband tussen roken en longkanker aantoonde, meent te kunnen bewijzen dat kinderen een verhoogd risico op leukemie hebben als zij in de nabijheid van hoogspanningsmasten wonen.

"De straling in huis, van magnetron, elektrische deken, scheerapparaat, wekker, televisie, radio en al die andere huishoudelijke apparaten is hoger dan de straling die afkomstig is van de hoogspanningsmasten".

"Maar er is geen reden voor paniek", voegt Hady er haastig aan toe. "De straling in huis, van magnetron, elektrische deken, scheerapparaat, wekker, televisie, radio en al die andere huishoudelijke apparaten is hoger dan de straling die afkomstig is van de hoogspanningsmasten". De medisch milieudeskundige vindt wel dat wetenschappers alert moeten blijven, omdat de ontwikkelingen zó snel gaan dat het moeilijk is om ze bij te houden. "Wie had 25 jaar geleden kunnen vermoeden dat het gebruik van asbest kanker zou kunnen veroorzaken? Er zijn nu wetenschappers die waarschuwen voor het gebruik van mobiele telefoons, anderen zien er absoluut geen gevaar in".

Hady neemt het de Gezondheidsraad niet kwalijk dat die vorig jaar de overheid heeft geadviseerd geen maatregelen te nemen om het wonen in de nabijheid van hoogspannningsmasten te beperken. "Het verband met leukemie was nooit aangetoond, dus had de Gezondheidsraad geen enkele reden zijn advies bij te stellen".

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven wil nog niet reageren op het onderzoek van de Britse wetenschapper Doll. "Wij hebben ons eigen onderzoek, in opdracht van het ministerie van VROM, nog niet afgerond", zegt woordvoerder Mathieu Pruppers. "Met de resultaten komen we pas in april of mei naar buiten. Wij onderzoeken 'wat als': wat zou het voor de Nederlandse situatie betekenen als de bevindingen van Doll zouden kloppen. Eventuele maatregelen zijn in dat geval een politieke beslissing. Dat is de verantwoordelijkheid van minister Pronk".

Omstreden
Volgens wetenschappelijk secretaris E.van Rongen van de Gezondheidsraad is het mechanisme dat onderzoeker Doll opvoert als verklaring van een verhoogd risico op leukemie bij kinderen, omstreden. De elektrisch geladen deeltjes die hoogspanningsleidingen verspreiden, zouden in de lucht verbindingen aangaan met zuurstof en stikstof. Die zouden zich op hun beurt hechten aan kleine deeltjes luchtvervuiling. Van Rongen vindt dat dit nader moet worden onderzocht.

"Als je niet zeker weet of er een causaal verband bestaat tussen het wonen in de nabijheid van hoogspanningsmasten en leukemie bij kinderen, kun je moeilijk ingrijpende maatregelen voorstellen. Die zouden psychosomatische spanningen kunnen oproepen, terwijl leukemie in ons land maar heel weinig voorkomt".

De afdeling voorlichting van het UMC Utrecht bevestigt dat. Leukemie komt bij drie tot vier kinderen per 100.000 voor. Met de behandeling is de laatste decennia sterke vooruitgang geboekt. De ziekte is nu bij ongeveer zeventig procent van de kinderen te genezen.

De gemeente Bunnik kreeg in de jaren '80 te maken met protesten tegen hoogspanningsleidingen, die dwars door de nieuwbouwwijk Dalenoord in Odijk zouden lopen. Gemeentevoorlichter H.van den Heuvel herinnert zich 'tientallen onderzoeken, die elkaar allemaal tegenspraken'. De gemeente baseerde zich vooral op een onderzoek van de GG &GD in Utrecht, waarvan de uitkomst was dat een relatie tussen de hoogspanningsleidingen en de vier gevallen van leukemie in Odijk 'niet significant aantoonbaar' was.

Van den Heuvel: "Als de relatie echt bewijsbaar is, zijn de schadeclaims straks niet van de lucht, maar ik moet het nog zien. Overigens gaan wij volgend voorjaar de hoogspanningsleidingen omleiden, door groenzones waar geen bebouwing is". Die beslissing heeft volgens hem niets met de gezondheid van de bewoners in Dalenoord te maken, maar is uitsluitend genomen op planologische en esthetische gronden.

Oplossing
Woordvoerder Mirjam Bakker van de REMU denkt dat als onderzoeker Doll de relatie tussen het wonen in de nabijheid van hoogspanningskabels en leukemie bij kinderen werkelijk kan bewijzen, het onder de grond werken van de kabels een oplossing kan zijn. "Daar is de Nuon op de Veluwe mee bezig, maar het vergt kapitale investeringen". Medisch milieudeskundige Mike Hady van de GG &GD Utrecht wijst die oplossing overigens van de hand. "Ook ondergronds blijft de straling aanwezig".

De REMU heeft zich steeds gebaseerd op adviezen van de Gezondheidsraad. "Vroeger was er niets bekend van mogelijke gezondheidsrisico's en werden er gewoon masten neergezet en leidingen gespannen. Later zijn voor elektromagnetische velden limieten vastgesteld en daar zitten wij altijd ver onder". Het onderzoeksrapport van Richard Doll kent zij nog niet, maar Bakker gaat er van uit dat de consequenties landelijk zullen worden bezien. Schadeclaims vreest zij niet. "Wij hebben het hoogspanningsnet te goeder trouw opgezet, dus als er nu veranderde inzichten zouden zijn, valt ons dat niet te verwijten".